Makroelementy

Do makroelementów należą węgiel, tlen, wodór, sód, potas, magnez, fosfor, wapń, ciarka i chlor. Są one potrzebne do prawidłowego funkcjonowania  naszego organizmu. Niedobór któregokolwiek z makroelementów powoduje problemy z gospodarką całego organizmu, a może doprowadzić nawet do śmierci.

Makroelementy

Fosfor właściwości

Fosfor jest drugim po wapniu pierwiastkiem występującym w organizmie człowieka w największym stężeniu.  Jest niezbędny do funkcjonowania każdej komórki i tkanki naszego organizmu. Fosfor to składnik kwasów nukleinowych. Połączony z lipidami jest budulcem błon komórkowych. Jego wchłanianie jest sprzężone z obecnością witaminy D i gospodarką wapniową.  Jest potrzebny do przeprowadzenia wielu reakcji biochemicznych. Odpowiada za produkcję energii wewnątrzkomórkowej- ATP, syntezę DNA, utrzymywanie stałego pH organizmu, przenoszenie tlenu przez krew, bierze udział w metabolizmie białek, tłuszczów, i węglowodanów.

Nadmiar fosforu:

fosforZapotrzebowanie naszego organizmu na fosfor jest niewielkie i w efekcie zazwyczaj przyjmujemy go z pokarmem zbyt dużo. Jednak nie jest to dla nas żaden problem, gdyż nasz organizm przystosowany do takie sytuacji, usuwa nadmiar fosforu wraz z moczem. Problemy pojawiają się przy uszkodzonych nerkach. Gdy tracą one swoją wydolność, nie są w stanie usuwać fosforu wraz z moczem. Wraz  z posuwającą się niewydolnością rośnie stężenie mikroelementu we krwi. Powikłania tego procesu mogą być bardzo groźne. Jest to między innymi odwapnienie kości, z czasem prowadzące do osteoporozy. Obniża się poziom wapnia we krwi, przez to wytrącają się sole wapniowo-fosforowe odkładające się  w sercu i naczyniach krwionośnych.

Objawy niedoboru fosforu:

  • artretyzm,
  • próchnica zębów,
  • brak apetytu,
  • utrata masy ciała,
  • ciągłe uczucie zmęczenia,
  • problemy z układem kostnym,
  • nerwowość,
  • nieregularny oddech

Fosfor w pożywieniu:

sery topione, ementaler, gouda, edamski, żółtko jaja kurzego, orzechy, nasiona, pełne ziarna, otręby, zarodki pszenne,  czekolada, kluski, sardynki, pstrąg, tuńczyk, wątróbka, wędliny, cielęcina, wołowina, wieprzowina.

Objawy przedawkowania fosforu:

  • drgawki,
  • kamica nerkowa,
  • zaburzenia gospodarki wapniowej,
  • zaburzenia gospodarki witaminy D,
  • odkładanie się wapnia w sercu i naczyniach krwionośnych, w tkankach miękkich,
  • zaburzenia pracy serca,
  • przyspieszony oddech.

Jod – Polska jest jednym z krajów w którym może doskwierać niedobór jodu w diecie. Szczególnie sa na to narażeni ludzie zamieszkujący tereny górskie, z tego powodu w naszym kraju został wprowadzony obowiązek jodowania soli.

Jod właściwości

jodPierwiastek ten jest mikroelementem, niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. W ciągu jednej doby potrzebujemy go niewiele, tylko 200 mikrogramów. Jednak i tak niewielka ilość może być problemem. Jego długotrwały niedobór może powodować groźne choroby i dysfunkcje. Gdy go brakuje, spada zdolność uczenia się, u dzieci może zostać zahamowany rozwój i wzrost. Może zaburzyć funkcje rozrodcze, doprowadzić do trudności z zajściem w ciążę i jej utrzymania, doprowadza do niewydolności tarczycy.

Niedoboru jodu:

Przewlekłe zmęczenie, wypadanie włosów, problemy z koncentracją, osłabienie pamięci, depresje, problemy ze słuchem, częste infekcje i przeziębienia, bóle stawów, przyspieszone starzenie się. Przy długim deficycie powiększenie się tarczycy, występują tak zwane wole, wysoki cholesterol,  problemy z płucami, stale odczuwalny chłód mimo wysokiej temperatury otoczenia, bezsenność, suchość skóry i błon śluzowych, przybieranie na wadze bez wyraźnej przyczyny.

Jodu w pożywieniu

Ryby morskie, skorupiaki, mięczaki, woda mineralna, sól jodowana, kefiry, białe sery, jaka, jogurty, drożdże, zboża, produkty żywnościowe uprawiane na glebach bogatych w jod. Niektóre produkty spożywcze mogą obniżać wchłanianie jodu z przewodu pokarmowego, są to: kapusta, soja, brukselka, kalafior. Jod bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie. Dodany do kąpieli może doskonale uzupełniać niedobór, gdyż wchłania się przez skórę.

Nadmiar jodu

Ryzyko wystąpienia przedawkowania jodu jest bardzo małe. Jeśli jednak już wystąpi, jego objawy są następujące: bóle głowy, metaliczny posmak, biegunki i wysypki. Osoby chcące zażywać suplementy diety z jodem powinny najpierw skonsultować się z lekarzem. Zwłaszcza powinno się uważać wtedy gdy ma się chorą tarczycę.

Magnez jest bardzo ważnym pierwiastkiem, bez którego nasze życie byłoby niemożliwe. Bierze on udział w wielu procesach metabolicznych. Dostarcza energię do wielu komórek i tkanek naszego organizmu, a przede wszystkim do komórek nerwowych naszego mózgu. Pomaga w wydalaniu ołowiu z organizmu i ułatwia pracę wątroby.

Magnez w Jedzeniu

 

Magnez - magnez w jedzeniuMagnez w Jedzeniu – w pożywieniu pierwiastek ten bogato występuje  w: roślinach strączkowych i zielonych,  kukurydzy, bananach, ziarnach zbóż, czekoladzie, kakao, orzechach, migdałach, awokado, otrębach, kaszy gryczanej, produktach zbożowych z pełnego przemiału.

Magnez ma działanie uspokajające. Pełni ważną funkcję w leczeniu i zapobieganiu depresjom. Przy jego niedoborze pojawiają się kłopoty z pamięcią.

Objawy niedoboru magnezu:

  • częste występowanie różnych infekcji,
  • zawroty i bóle głowy,
  • problemy z pamięcią i koncentracją,
  • pojawiające się zmęczenie zaraz po obudzeni, mimo wielogodzinnego snu,
  • nagłe skurcze mięśni,
  • nudności,
  • łamliwość włosów i paznokci,
  • nagłe pojawienie się próchnicy, mimo dbania o zęby,
  • stany lękowe,
  • napady niepokoju,
  • napady szybkiego bicia serce.

Magnez spełnia ważne funkcje w naszym organizmie. Między innymi jest nie zbędny do prawidłowego funkcjonowania serca. Wpływa na polepszenie krzepnięcia krwi w razie zranień. Ma działanie przeciwmiażdżycowe, zapobiega zakrzepom w tętnicach i żyłach, a także zatorom, co pozwala uniknąć zawałów.

Wpływa na pracę mięśni, na prawidłowe ich kurczenie się, stanowi materiał budulcowy kości i zębów. Pomaga w zwalczaniu alergii i zapobieganiu im. Wpływa także na gruczoły wydzielania wewnętrznego, przeciwdziała schorzeniom pęcherza moczowego i zapaleniu prostaty. Zapobiega zaburzeniom wzrostu u dzieci i młodzieży i reguluje powstawanie hormonów płciowych- estrogenów.

Warto uzupełniać ilość magnezu dostarczaną z pożywieniem suplementami diety dostępnymi w odpowiednich sklepach i aptekach. Dzienne zapotrzebowanie na magnez dorosłego człowieka wynosi ok. 290- 360 mg na dzień w zależności od wieku, płci i stanu fizjologicznego i zdrowotnego danej osoby.

 

Mangan to pierwiastek śladowy, występuje w naszym organizmie w niewielkich ilościach, jednak jest niezbędny do prawidłowego jego funkcjonowania. Jest odpowiedzialny między innymi za przyspieszenie procesów metabolizmu spalanie tkanki tłuszczowej.

Mangan zastosowanie

manganMangan –  dzięki jego odpowiedniej ilości możliwy jest wzrost energii, a także uczestniczy w procesie wytwarzania krwi i jest niezbędny do prawidłowego wzrostu i rozwoju wszystkich komórek naszego ciała.Mangan jest tez znany ze swoich zdolności do aktywowania enzymów, dzięki którym możliwe jest przyswaja nie witamin i innych wartościowych substancji odżywczych z pokarmu. Według naukowców bez manganu obojętnie ile produktów bogatych w witaminę C zjemy, to i tak przyswoimy z nich tylko 20% całej witaminy C w nich zawartych. Ważnymi właściwościami manganu są także te budulcowe i odżywcze. Na przykład pierwiastek ten jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy i  potrzebny naszym kościom i krwi, jest odpowiedzialny również za odżywianie komórek nerwowych i całego mózgu.

Niedobór manganu objawy

  • zmęczenie,
  • zmniejszone libido,
  • pesymizm
  • niepokój,
  • sucha i zniszczona skóra,
  • nagły spadek masy ciała,
  • wolne rośnięcie włosów,
  • słabszy słuch i słyszenie różnych szmerów,
  • bóle stawów,
  • opóźnienie rozwoju fizycznego,
  • wady postawy,
  • utrata słuchu,
  • słabszy wzrok lub jego utrata,
  • cukrzyca,
  • zawroty głowy.

Źródła manganu w diecie – mangan w jedzeniu

  • orzechy ziemne, laskowe i włoskie,
  • migdały,
  • ziarna słonecznika,
  • szpinak,
  • ziemniaki,
  • groch,
  • żółtko jaja,
  • herbata,
  • buraki,
  • warzywa strączkowe,
  • żurawina,
  • pełnoziarniste pieczywo.

Nadmiar manganu w diecie:

Obecnie nie ma potwierdzonych informacji o skutkach nadmiaru manganu w organizmie. Pewne jest tylko, że może powodować problemy z przyswajaniem z przewodu pokarmowego takich pierwiastków jak: miedź, magnezcynk, wapń i żelazo.

Potas w organizmie



potas w organizmiePotas jest pierwiastkiem powszechnie występującym w naszym organizmie.  Ponieważ jest elektrolitem- występuje wszędzie: w naszych komórkach, w przestrzeniach międzykomórkowych, we krwi i chłonce. Potas pełni w naszym organizmie wiele ważnych funkcji. Dostarcza komórkom substancje odżywcze i usuwa z nich szkodliwe produkty przemiany materii. Dzięki niemu możliwe jest wydzielanie insuliny do krwi, pomaga spalać białka i węglowodany. Pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i mięśniowego.

Potas  w organizmie jest odpowiedzialny także za dotlenienie mózgu, koncentrację i możliwość uczenia się. Jednak jego najważniejszą funkcją jest regulacja gospodarki wodno- elektrolitowej organizmu, pracy nerek i kontrolowanie ciśnienia krwi.

Potas w jedzeniu

Suszone morele, suszone figi, banany, kiwi, seler, ziemniaki, grejpfruty, pomidory, awokado, mięso i przetwory, rośliny strączkowe, produkty zbożowe, mleko w proszku, surowe buraki, bakłażany, agrest, czerwone porzeczki, czarne porzeczki, winogrona, ananasy, keczup, koncentrat pomidorowy, brzoskwinie, bób, szpinak, ryby, kakao, czekolada, chałwa, orzechy, rodzynki, soki owocowe.

Niedobór potasu:

Do niedoborów potasu może dojść w przypadku niedostatecznej podaży tego pierwiastka do organizmu, a także w przypadku wzmożonej utraty przez wymioty, biegunki, choroby nerek, cukrzycę, stosowanie moczopędnych leków, także w przypadku marskości wątroby czy z powodu nadmiernego spożywania alkoholu. Do objawów należą:

  • zaparcia,
  • zatrzymanie wody w organizmie,
  • niskie ciśnienie krwi,
  • odczuwanie zwiększonego pragnienia,
  • zaburzenia koncentracji,
  • nerwowość,
  • bóle głowy,
  • trądzik u młodzieży,
  • dłuższy niż normalny czas gojenia się ran,
  • wysuszona skóra,
  • mniejszy apetyt lub jego utrata,
  • omdlenia,
  • ciągłe znużenie i zmęczenie,
  • nadmierne pobudzenie lub osłabienie,
  • wolna reakcja na bodźce.

Nadmiar potasu:

Przedawkowanie potasu nie zawsze jest zauważane. Często przebiega bez wyraźnych objawów. Jednak jeśli już pojawią się jakieś objawy, najczęściej są to:

  • mrowienie ust i języka,
  • skurcze mięśni

W chwili narodzin, gdy noworodek mierzy około 50 cm, jego kościec zawiera mniej więcej 30 g wapnia.  Po zakończeniu rozwoju gdy wysokość ciała zwiększa się trzy lub więcej razy, jego kościec zawiera już 1 kg wapnia. Pierwiastek ten jest niezbędny do kurczenia się mięśni, przewodzenia bodźców nerwowych i krzepnięcia krwi w zranieniach.

Wapń w pożywieniu

wapń w pożywieniuW bardzo dużych ilościach wapń występuje szczególnie w produktach takich jak: mleko w proszku, soja, czekolada mleczna, sery dojrzewające, topione i pleśniowe, żółty ser, mleko i przetwory, natka pietruszki, szczypiorek, twarda woda, ryby konserwowe zjadane z ościami, w mniejszym stopniu pozostałe ryby, figi suszone, migdały, jarmuż, brokuły, fasola, seler.

Wapń niedobór

Niedobór wapnia w organizmie jest bardzo niebezpieczny i może uniemożliwiać przebieg podstawowych procesów potrzebnych do życia.  Objawami mogą być:

  • różnego rodzaju krzywice,
  • zaparcia,
  • wysypki,
  • kłopoty paznokciami i włosami ( ich zły stan ogólny, łamliwość, rozdwajanie),
  • bóle w stawach,
  • skurcze mięśni,
  • mrowienia i drętwienia kończyn,
  • zwolnienie tętna.

Następnie:

  • krwotoki,
  • wypadanie zębów,
  • problemy ze snem,
  • stany lękowe,
  • szybkie łamanie się kości,
  • problemy z poruszaniem się, zaburzenia chodu.

Równie niebezpieczny co niedobór może być także nadmiar wapnia w organizmie.  Oczywiście ten pochodzący z pożywienia trudno jest przedawkować, gdyż organizm przyswaja tylko niewielką ilość wapnia pochodzącego z pożywiania. Jeśli jednak zażywa się suplementy zawierające wapń, to o przedawkowanie nie trudno. Chorzy na kamicę nerkową i tarczycę powinni uważać z wapniem, najlepiej skonsultować to ze swoim lekarzem.

Objawy nadmiaru wapnia:

  • tak jak w przypadku niedoboru, mogą to być zaparcia,
  • brak apetytu,
  • nudności,
  • nadwrażliwość na światło oczu i skóry,
  • swędzenie skóry,
  • wzmożone pragnienie,
  • bóle mięśni i kości,
  • metaliczny posmak w ustach,
  • częstsze niż normalnie oddawanie moczu,
  • wysokie ciśnienie,
  • dezorientacja.

Przy niedoborach i nadmiarach wapnia w organizmie ważna jest też ilość przyjmowanej witaminy D.  Kontroluje ona wchłanianie wapni z pożywienia i jego odkładanie w kośćcu. Jej nadmiar może powodować uszkodzenia nerek, odkładanie wapnia w tkankach, powodować utratę apetytu  i zaparcia.

Żelazo jest niezbędnym pierwiastkiem dla naszego organizmu. Jego ilość- nadmiar i brak we krwi może być tragiczny w skutkach.  Przy wadze 70 kilogramów- 4 gramy zajmuje żelazo związane  i wolne zgromadzone w wątrobie i śledzionie. Wchodzi ono w skład wielu potrzebnych enzymów. Większa jego część jest związana i tworzy główny i najważniejszy składnik krwi- hemoglobinę . W mięśniach żelazo tworzy mioglobinę, złożone białko, które bierze udział w magazynowaniu tlenu.

Żelazo

żelazoKontrolowanie i ciągłe uzupełnianie zasobów żelaza jest szczególnie ważne dla kobiet w wieku rozrodczym z powodu comiesięcznych menstruacji. Żelazo jest co miesiąc usuwane z organizmu wraz z krwią. Według badań około 80% kobiet w wieku rozrodczym, które są osłabione i wypadają im włosy ma przynajmniej lekką anemię. Należy więc czasami sprawdzać poziom żelaza we krwi, szczególnie jeśli jest się w ciąży i zapewniać organizmowi odpowiednią dawkę żelaza z pożywieniem. Trzeba pamiętać, że kawa i herbata utrudniają wchłanianie tego niezbędnego składnika z przewodu pokarmowego.

Niedobór żelaza

  • anemia,
  • zawroty głowy,
  • osłabienie,
  • duszności,
  • problemy z koncentracją,
  • wypadanie włosów,
  • pojawianie się zajad w kącikach ust,
  • częstsze łapanie infekcji- osłabiona odporność,
  • blady odcień skóry,
  • problemy z koordynacją ruchową i wzrokową,
  • szybsze bicie serca,
  • apetyt na lód,
  • osłabiona sprawność fizyczna,
  • apatia.

Nadmiar żelaza objawy

  • zaparcia,
  • szybsze starzenie się,
  • miażdżyca,
  • choroby serca,
  • nowotwory, szczególnie rak odbytnicy,
  • hemochromatoza- uczucie ciągłego zmęczenia, bóle stawów, dolegliwości żołądkowe i jelitowe, obniżone libido, szarobrązowe zabarwienie skóry twarzy, zaburzenia rytmu serca.

Źródło żelaza w pożywieniu

mięso z indyka, suszone figi, płatki śniadaniowe, fasola gotowana, chuda wołowina, ziarna sezamu, świeże zielone warzywa, sardynki konserwowe, kakao, suszone grzyby, soja, suszone morele, drożdże piwne, wątroba, jaja, brokułu, szpinak, krewetki.

Chlor podobnie jak sód bierze udział w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej płynów ustrojowych i reguluje gospodarkę wodną. Najwięcej jest go w płynie mózgowo-rdzeniowym.

Chlor funkcje

Składniki mineralne - ChlorWchodzi także w skład substancji odpowiedzialnych za trawienie, znajdujących się w przewodzie pokarmowym, między innymi w ślinie i soku żołądkowym. Znajduje się także w znacznych ilościach w wydzielinach i wydalinach organizmu ludzkiego. Jego odpowiednia ilość pomaga w usuwaniu substancji toksycznych przez wątrobę. Pijąc wodę chlorowaną należy uważać, gdyż jej zawartość niszczy witaminę E i naturalną florę bakteryjną jelita.

Nadmiar chloru w organizmie:

Wzrost stężenia chloru może wystąpić w kilku przypadkach, miedzy innymi przy: odwodnieniu, przewlekłych biegunkach, nadczynności kory nadnerczy, niekontrolowanej cukrzycy, niewydolności nerek, kwasicy kanalikowej, przy stosowaniu niektórych leków( androgenów, sterydów czy estrogenów). Niewielki nadmiar chloru nie jest szkodliwy dla osób zdrowych.

Niedobór chloru

Może wystąpić przy nadmiernym poceniu się, długich i intensywnych wymiotach, przy nefropatii z dużą utratą soli, niedoczynności kory nadnerczy, przy wzroście objętości płynu pozakomórkowego, ostrej porfirii przerywanej, przy zażywaniu niektórych leków( przeczyszczających, diuretyków, wodorowęglanów). Raczej nie należy się zbytnio martwić o niedobory chloru u zwykłej, zdrowej osoby. Nawet przy diecie z użyciem małej ilości soli, ale złożonej z różnorodnych, naturalnych produktów jesteśmy w stanie pokryć całe zapotrzebowanie na chlor.

Źródła chlory w żywności: występuje w bardzo wielu produktach, ale najwięcej jest go w soli kuchennej. W mniejszych ilościach występuje też w żółtych serach, wędlinach i żywności produkowanej z udziałem soli.

 

sódSód jest bardzo ważnym pierwiastkiem, potrzebnym do prawidłowego funkcjonowania. Zarówno jego brak, jak i nadmiar mogą być zgubne w skutkach. Podstawową funkcją sodu jest regulacja gospodarki wodnej organizmu, odpowiada za tak zwany turgor komórki i tkanki, czyli napięcie jej powierzchni spowodowane wypełnieniem wodą, co możemy zaobserwować na naszej skórze. Reguluje także utrzymanie równowagi kwasowo- zasadowej, odpowiada za prawidłowe pobudzanie mięśni, czynność mięśni, nerwów, przepuszczalność błon biologicznych i odpowiada za aktywację wielu enzymów w naszym ciele. Norma zawartości sodu waha się od 135 do 145 mmol/l, każde odstępstwo od tego wyniku należy traktować jako nadmiar lub niedobór tego makroelementu.

Sód niedobór

Niedobory sodu występują bardzo rzadko, gdyś jest on dostępny w większości produktów spożywczych lub jako dodatek do przygotowywania potraw. Jeśli jednak już do tego dojdzie, powodów może być wiele:

  • nadmierne pocenie się,
  • wymioty i  częste biegunki,
  • niedożywienie,
  • leki diuretyczne,
  • niewydolność wątroby,
  • przyjmowanie zbyt dużej ilości płynów izotonicznych lub hipotonicznych,
  • niektóre leki jak: heparyna, wazopresyna czy chlorek amonu,
  • uszkodzenia cewek nerkowych,
  • problemy hormonalne,
  • wady metaboliczne.

Objawy niedoboru: bóle głowy, kłopoty z pamięcią, brak apetytu drżenie mięśni, odwodnienie, niskie ciśnienie krwi.Przy podejrzeniu niedoboru sodu, należy uzupełnić go jak najszybciej.

Sód nadmiar

Przy prawidłowym odżywianiu się nadmiar sodu nie powinien występować. Zazwyczaj jest on wydalany z moczem, potem i kałem. Jeśli jednak się pojawi, jego przyczyny są następujące:

  • nadmierne pocenie się,
  • biegunki i wymioty,
  • nadmierne oddawanie moczu- występuje przy cukrzycy,
  • złe nawyki w przyjmowaniu płynów,
  • leki: steroidy, rezerpina, węglan sodu.

Objawy nadmiaru: nadciśnienie i obrzęki.

 

Leave a comment: